Z mnogości formatów filmowych zdajemy sobie sprawę dopiero w chwili, gdy na peryferiach ekranu brakuje obrazu, bądź czujemy, że poza kadrem coś jeszcze powinno się znajdować. W historii filmu wykorzystywano różne nośniki o rozmaitych proporcjach: od kwadratu po rozciągnięte prostokąty. Sytuacja ta była przyczyną wielu problemów. Na potrzeby telewizji bądź kin niepanoramicznych szerokie ujęcia musiały być kadrowane na nowo, co czasem wymuszało wycinanie postaci z dialogów, a w dalszej konsekwencji gęste cięcia scen pierwotnie statycznych.

Z czasem usystematyzowano formaty, przeznaczając bezkompromisowe, drogie standardy dla widowiskowego kina, tańsze — dla produkcji niszowych, telewizyjnych czy dokumentacyjnych oraz najtańsze, o niewygórowanej jakości, dla potrzeb amatorskiego filmowania pamiątkowego.

Poniżej zestawiłem najbardziej popularne formaty, które w świecie filmu istniały bądź istnieją nadal. Wielkość przykładów odpowiada rozmiarom poszczególnych klatek w danych standardach (przyjąłem gęstość 400 dpi), natomiast sposób kadrowania ukazuje metodę przenoszenia treści z formatów szerszych na węższe.

35 mm, czyli standard wszech czasów

35 mm, najbardziej popularny format w historii filmu. Powstał w ostatniej dekadzie XIX wieku, początkowo w proporcji 1.33:1, a po wprowadzeniu ścieżki dźwiękowej usystematyzowany do podziału 1,375:1. Najdłużej żyjący standard, obecnie wybierany rzadko, głównie jako forma wyrazu w wersji czarno-białej. Oferuje teoretyczną rozdzielczość kilkudziesięciu megapikseli.

Format akademii określił m.in. proporcję boków kadru do wartości 1,375:1. Założenia ustalono na Amerykańskiej Akademii Sztuki i Wiedzy Filmowej w 1932 roku w celu standaryzacji kinematografii. Do lat pięćdziesiątych, do czasu rozpowszechnienia się obrazów panoramicznych praktycznie wszystkie produkcje spełniały wytyczne. Do końca XX wieku format ten był także standardem produkcji telewizyjnych. Ze względu na proporcje rozdzielczość jest nieco niższa od wersji niemej klatki 35 mm.

Modern anamorphic, jeden z większych standardów kina panoramicznego, anamorficzny, o współczynniku 2. Obraz wykorzystuje całą powierzchnię klatki 35 mm, ale podczas naświetlania, za pomocą anamorficznej optyki jest rozciągany w pionie. W czasie emisji optyka projektora dokonuje procesu odwrotnego, dzięki czemu przy proporcji 2.39:1 zachowana jest wysoka rozdzielczość pionowa.

Tak wygląda oryginalny obraz klatki w formacie modern anamorphic.

Techniscope, format panoramiczny z lat 1960-1980 o nieco słabszej jakości ze względu na zmniejszony format kadru, tańszy gdyż nie wymaga stosowania optyki anamorficznej. Stosowany głównie w Europie.

Univisium, próba standaryzowania nowoczesnego formatu filmowego na taśmie 35 mm, w proporcji 2:1. Powstał w 1998 roku. Zawiera cyfrowe ścieżki dźwięku wielokanałowego.

VistaVision, poziomy format zapisu na taśmie 35 mm (jak w fotografii), nieanamorficzny, dzięki czemu zapewnia wysoką ostrość w obu osiach i minimalne ziarno. Ze względu na swą egzotyczność mało popularny, używany często do efektów specjalnych jako format pośredni.

16 mm, czyli ekonomia

16 mm, opracowany w latach dwudziestych, wielokrotnie modyfikowany. Pierwotnie obustronnie perforowany, później, w wersji dźwiękowej, jednostronnie. Bardzo uniwersalny, używany w reportażu, podróży, kinie niszowym i przez zamożnych amatorów. Część filmów, oryginalnie naświetlanych w formacie 35 mm, dystrybuowano w szesnastu milimetrach na potrzeby kin lokalnych i objazdowych. Podstawowy format produkcji telewizyjnych.

Super 16, zmodyfikowany w 1969 roku format 16 mm, wykorzystujący także powierzchnię przeznaczoną na ścieżkę dźwiękową.

Wielkoformatowa taśma 70 mm

Todd-AO oraz Super Panavision, pierwsze wysokorozdzielcze standardy z lat pięćdziesiątych, w proporcji 2.2:1, często o nietypowym klatkażu 30 fps, przez co obraz sprawiał wrażenie bardziej płynnego i mniej migał. Format przeznaczony do emisji na ekranach zakrzywionych.

Ultra Panavision, format z roku 1962, anamorficzny (niewielki współczynnik 1.25), bardzo szeroki (2.76:1), przeznaczony do emisji na ekranach płaskich.

Imax, największy ze standardów, zapisywany poziomo, o nietypowych proporcji 1.44:1. Rozdzielczość umożliwia emisję na ekranach o powierzchniach przekraczających tysiąc metrów kwadratowych. Często modyfikowany na potrzeby emisji eksperymentalnych: na ekranach sferycznych, w planetariach itp.

Formaty amatorskie

9.5 mm, pierwszy popularny format amatorski utrzymujący się na rynku głównie w latach dwudziestych, trzydziestych i czterdziestych. Charakterystycznie perforowany pojedynczym prostokątem na środku taśmy. Służył zarówno nagrywaniu pamiątkowych filmów jak i dystrybucji skróconych wersji kinowych.

Pathe Kok, wczesny standard filmów „domowego kina”, naświetlany na taśmie szerokości 28 mm. Jako pierwszy korzystał z trudnopalnego octanu celulozy. Panował krótko w drugiej dekadzie XX wieku.

8 mm, standard wprowadzony na rynek w 1932 roku będący połową (liniowo) formatu 16 mm.

Super 8, zmodyfikowany standard 8 mm. Mniejsze otwory perforacji umożliwiły lepsze wykorzystanie powierzchni taśmy. Wraz z systemem 8 mm (większość sprzętu mogła pracować na obu systemach), panował do czasu wynalezienia amatorskich kamer wideo.

Formaty telewizyjne

Format telewizji standardowej (SD) na tle innych przykładów wygląda marnie. W przeliczeniu na piksele: 720x576 bądź 720x480. Rozdzielczość barwna znacznie niższa. Obowiązywał powszechnie w drugiej połowie XX wieku.

Format telewizji wysokiej rozdzielczości (HD), standard początku XXI wieku. Rozdzielczość (1920x1080) nadal niższa od wielu profesjonalnych formatów filmowych, ale znacznie wyższa od standardu SD. Proporcja boków 16:9

Format telewizji wysokiej rozdzielczości 4k (4K2K), rozwinięcie standardu HD. Czterokrotnie większa względem HD rozdzielczość (3840×2160) jest porównywalna z profesjonalnymi formatami filmowymi i w pełni wystarcza potrzebom domowego kina.